Για την παράσταση για παιδιά και εφήβους «Ελίζα» της Ξένιας Καλογεροπούλου που ανεβαίνει σε σκηνοθεσία Θωμά Μοσχόπουλου στο θέατρο Πόρτα. Εκεί όπου το ελισαβετιανό ύφος συναντά τον διαγαλαξιακό φουτουρισμό. Κεντρική εικόνα ©Πάτροκλος Σκαφιδάς.
Γράφει η Ελευθερία Ράπτου
Η «Ελίζα» της Ξένιας Καλογεροπούλου πρωτοπαρουσιάστηκε το 1989 σε σκηνοθεσία Σταμάτη Φασουλή. Το έργο είναι μερικώς βασισμένο στην αναγεννησιακή αγγλική κωμωδία «The fair maid of the West, or a girl worth gold» του Thomas Heywood (εκδόθηκε το 1631).
Η «Ελίζα», μπορεί να έχει ως ερέθισμα τα αγγλικά αναγεννησιακά μελοδράματα, αποτελεί ωστόσο σύλληψη πρωτότυπη και ανθεκτική, καθώς η Καλογεροπούλου κατάφερε να προσαρμόσει την πλοκή και τους χαρακτήρες στην ελληνική ιδιοσυγκρασία αλλά και να συμβαδίσει με την ευρωπαϊκή πρωτοπορία της εποχής σε ό,τι αφορά το σύγχρονο θέατρο για παιδιά.
Το έργο διαθέτει δραματικό πυρήνα, ο οποίος επενδύεται με λεπτό χιούμορ, οξυδερκή σχόλια, ιστορική γοητεία, περιπέτεια και ανατροπές, ενώ χαρακτηρίζεται από πολυτοπικότητα και ποικίλους χρονισμούς. Το κείμενο που έγραψε η Καλογεροπούλου είναι νευρώδες, με δραματική σύγκρουση, με χαρακτήρες πολυεπίπεδους, ερμηνευτικά ανοιχτούς, με το κωμικό στοιχείο να ενοφθαλμίζει σε καίρια σημεία την περιπέτεια, καθιστώντας την «Ελίζα» μια ιστορία που δεν είναι ακόμα ένα παραμύθι για τη σκηνή, αλλά μια στιβαρή θεατρική περιπέτεια, ανοικτή σε ποικίλα ανεβάσματα και οπτικές.
Η ιστορία διαδραματίζεται στο Πλίμουθ της Αγγλίας γύρω στο 1600. Η Ελίζα είναι μια νέα κοπέλα, με ισχυρή προσωπικότητα, η οποία εργάζεται ως σερβιτόρα σε μια πολύβουη ταβέρνα του λιμανιού, εκεί όπου συχνάζουν κάθε λογής άνθρωποι. Θα γνωρίσει τον Πάτρικ που είναι αξιωματικός του ναυτικού και οι δύο νέοι θα αγαπηθούν βαθιά. Ο Πάτρικ όμως πρέπει να φύγει μακριά και τα νέα του χαμού του κάπου σε θάλασσας μακρινές φτάνουν μετά από καιρό στο Πλύμουθ. Η Ελίζα δεν πτοείται και μαζί με τρεις φίλους της ναυλώνει ένα καράβι με σκοπό να βρει τον αγαπημένο της. Η ίδια ως καπετάνισσα διαπλέει τις θάλασσες. Το ταξίδι είναι περιπετειώδες: εξερευνήσεις, καταιγίδες και νηνεμίες, ναυμαχίες, βύθιση του πλοίου, αιχμαλωσία από τους Μαυριτανούς πειρατές, αλλά και η αναγκαστική κατάφαση σε γάμο με τον Άραβα βασιλιά Αζελάχ, το τέχνασμα για να μην παντρευτεί η Ελίζα τον βασιλιά της Μπαφούρας και η ανέλπιστη συνάντηση με τον Πάτρικ, ύστερα από πολλά σκαμπανεβάσματα της τύχης, είναι ακροθιγώς τα μέρη της ιστορίας που συγκροτούν την σκηνική περιπέτεια.
Η Ελίζα επανάρχεται στη σκηνή του θεάτρου Πόρτα σε σκηνοθεσία Θωμά Μοσχόπουλου
Τη φετινή θεατρική περίοδο, ο Θωμάς Μοσχόπουλος επαναφέρει την Ελίζα και την περιπέτειά της στη σκηνή του θεάτρου Πόρτα. Η ομολογουμένως πολυαναμενόμενη εκ νέου παράσταση της γοητευτικής ιστορίας προτείνει ένα διαφορετικό τρόπο σκηνικής αφήγησης, ρευστό και τεχνηέντως αντιφατικό, εκκινώντας από το κλασικό πλέον κείμενο της Καλογεροπούλου με στόχο στην πορεία να εκταθεί στο χώρο και το χρόνο, στο παρόν και στο παρελθόν, στο σκηνικό εδώ και τώρα με το μελλοντικό εν δυνάμει.
Καθώς αρχίζει η παράσταση ή καλύτερα στο πρελούδιο αυτής, το ερώτημα που απευθύνουν οι ακροβολισμένοι, στην πλατεία του θεάτρου, ηθοποιοί, κρύβει και την ιδέα που βρίσκεται στον πυρήνα της παράστασης της «νέας» Ελίζας: «Ιππότες ή αστροναύτες; Σπαθιά ή φωτόσπαθα, βιβλίο ή τάμπλετ;» Και τελικά τι μπορεί να συμβεί αν οι ιππότες έχουν και φωτόσπαθα, οι αστροναύτες μιλούν με τον τρόπο του μπαρόκ και τα βιβλία διαβάζονται σαν τάμπλετ και αντιστρόφως; Γιατί στη διασκευή και τη νέα σκηνοθεσία της Ελίζας, ο Μοσχόπουλος δεν παρουσιάζει μονοδιάστατα ή «κλασικά» το περιπετειώδες δράμα-κωμωδία. Εξάλλου και το κοινό δεν είναι το ίδιο. Στον 21ο αιώνα οι ιστορίες μπορούν να παραμένουν γοητευτικές αλλά να τις λέμε με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Έτσι ο Μοσχόπουλος αποφασίζει να παρουσιάσει τολμηρά την εμπρόθετη διάσχιση των ορίων και των πιθανών σκηνικών αναγνώσεων. Στο κέντρο της φετινής Ελίζας παραμένει η ιστορία αγάπης δύο νέων που δεν το βάζουν κάτω και καταφέρνουν να ξανασυναντηθούν μετά από πολλές ανατροπές. Παραμένει επίσης ο νοηματικός πυρήνας της περιπέτειας, της εστίασης στον στόχο, της ανθεκτικότητας και της επιμονής. Αλλά ακριβώς στο «ανά-» και στο «διά-» στηρίζεται η σκηνοθετική πρόταση, μιας «Ελίζας» που ναι μεν ζει στο 1600 αλλά και σε μια άλλη διάσταση˙ ζει και δρα σε ένα μέλλον μακρινό, διαγαλαξιακό, όπου υπάρχουν και εκεί κακοποιοί και άρχοντες και πειρατές, και ναυτικοί και μάγειρες αλλά και παπαγάλοι, ενώ ονειρεύεται αναγεννησιακά.
Σε όποια χωροχρονική διάσταση και αν τοποθετηθεί η δράση, οι χαρακτήρες εξακολουθούν να αγαπούν, να αγωνιούν, να πιστεύουν στο φαινομενικά ακατόρθωτο, να πεινούν, να διψούν, να φοβούνται, να τολμούν και οπωσδήποτε να γελούν.
Στην παράσταση τα καράβια μπορούν να είναι και διαστημόπλοια, οι μπαρόκ γιακάδες να συνδυάζονται με διαστημικής αισθητικής φόρμες, η ταβέρνα στο λιμάνι μπορεί σε μια παράλληλη διάσταση να είναι κυβερνομπάρ, η Μπαφούρα να είναι και πλανήτης. Όμως σε όποια χωροχρονική διάσταση και αν τοποθετηθεί η δράση, οι χαρακτήρες εξακολουθούν να αγαπούν, να αγωνιούν, να πιστεύουν στο φαινομενικά ακατόρθωτο, να πεινούν, να διψούν, να φοβούνται, να τολμούν και οπωσδήποτε να γελούν.
Η φιλόδοξη σκηνική ανάγνωση του έργου, δεν αφήνει ασυγκίνητους τους θεατές. Οι μεγαλύτεροι, που ενδεχομένως έχουν παρακολουθήσει ως παιδιά την παράσταση «Ελίζα» στα τέλη της δεκαετίας του ΄80, συναντιούνται για άλλη μια φορά με τους ήρωες αλλά μέσα από τη «λοξή ματιά» που εμπρόθετα έχει προκριθεί. Τα παιδιά που παρακολουθούν για πρώτη φορά τα τεκταινόμενα, επιδίδονται ως θεατές σε ένα ενεργητικό πατινάζ στο χώρο και το χρόνο. Μπαρόκ μαζί με φουτουρισμό, παρελθόν και μέλλον συγχρόνως στο σκηνικό παρόν. Ξύλινα βαρέλια και drones, φωτισμοί νέον μαζί με σκηνικά αντικείμενα και τρόπους ελισαβετιανής αισθητικής, οθόνες που ακτινοβολούν μαζί με το βιβλίο όπου η ιστορία έχει καλλιγραφηθεί με επιμέλεια.
Η νέα Ελίζα είναι κλασική και ανατρεπτική συγχρόνως, ένα πείραμα πρωτότυπο και με αναπάντεχη αναστοχαστικότητα.
Αφήνοντας κατά μέρος ορισμένες αβλεψίες ή αστοχίες στα σκηνικά και τα κοστούμια (κυρίως σε κάποιες λεπτομέρειες που όμως κάνουν τη διαφορά), η σύλληψη του Μοσχόπουλου συγκινεί και κινητοποιεί το νεανικό κοινό. Τα λογοπαίγνια, η κίνηση στη σκηνή και οι ρυθμικοί διάλογοι, οι παράλληλες σκηνές συνιστούν ένα πειραματικό και ελκυστικό θεατρικό γεγονός, με το διαστημικό σκέλος της παράστασης να έχει χαρακτήρα ευρηματικό και πρωτότυπο. Η ομάδα των ηθοποιών, εξασκημένη στο λόγο και την κίνηση, είναι συντονισμένη με την σκηνοθετική ιδέα και την υποστηρίζει με σαφήνεια. Για ακόμη μια φορά ο Τάσος Ροδοβίτης, σε ποικίλους ρόλους, οργανώνει τους κρίσιμους αρμούς στο ευφρόσυνο σκηνικό πείραμα, σε μια δουλειά συνόλου όπου όλοι οι ηθοποιοί έχουν να επιτελέσουν σύνθετο έργο.
Η διακειμενική οπτική εκφράζεται και στη μουσική του Κορνήλιου Σελαμσή, ενώ οι φωτισμοί παίζουν σημαντικό ρόλο στη δείξη της χωροχρονικής διάσχισης, καθώς καθοδηγούν το κοινό στην ακολουθία των σκηνών και τη διασταύρωση των χρονισμών. Η παράσταση απευθύνεται σε παιδιά που έχουν αποκτήσει μια σχετική εμπειρία θεατή θεάτρου (ιδανικά από 7 ετών και άνω), ενώ μπορεί να συγκινήσει και να κινητοποιήσει και τους εφήβους.
Η νέα Ελίζα είναι κλασική και ανατρεπτική συγχρόνως, ένα πείραμα πρωτότυπο και με αναπάντεχη αναστοχαστικότητα. Και αν όλα μπορούν να συμβούν σε χωροχρόνους παράλληλους αλλά και διασταυρούμενους, το τέλος της παράστασης αποκαλύπτει τη θεατρική «μηχανή», θέτοντας αποσιωπητικά και την υπόσχεση μιας ενδιαφέρουσας συνέχειας.
*Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΡΑΠΤΟΥ είναι διδάκτωρ ΕΜΠ, θεατρολόγος-εκπαιδευτικός, κριτικός θεάτρου και παραστατικών τεχνών, κριτικός βιβλίου.
0 comments on “«Ελίζα» της Ξένιας Καλογεροπούλου σε σκηνοθεσία Θωμά Μοσχόπουλου – Θέατρο για παιδιά και εφήβους πρωτότυπο, ανθεκτικό, συγκινητικό”